Een blog door Chris Soebroto, klimaatburgemeester Almere
Zaterdag 21 maart 2026 is het Landelijke Opschoondag. In het hele land ruimen vrijwilligers dan het zwerfafval in hun buurt op. In Almere organiseert de gemeente Opschoonacties op verschillende plekken in de stad. Dat gebeurt samen met vrijwilligers van Supporter van Schoon.nl.
In de Muziekwijk steekt ook Klimaatburgemeester Soebroto de handen uit de mouwen.
Goh, dat zo’n schoonmaakactie nodig is, hè? Waarom is zwerfafval een probleem? En waarom zijn de straten in veel andere landen een stuk schoner? Zijn Nederlanders slordiger of zelfs asociaal? Dat is te makkelijk. Er is veel meer aan de hand.
3.500 ton peuken
Op straat, thuis en in buurtapps: overal mopperen mensen over zwerfafval. “Wie doet nou zoiets,” “kunnen ze hun troep niet even bij zich houden,” “het is echt asociaal” en ook “de afvalbijdrage gaat maar omhoog en intussen doet de gemeente niets.”
Dat laatste is niet waar. De gemeente doet veel om het afval op te ruimen. Maar er is gewoon teveel troep. Zeker bij winkelcentra is het om moedeloos van te worden. Papier, plastic, dozen, etensresten, kapot porselein en nog veel meer kom je tot in de verre omgeving tegen. Om maar niet te spreken over duizenden en duizenden plastic sigarettenfilters. Twintig procent van het zwerfafval (zo’n 3.500 ton per jaar) bestaat uit peuken. Die zitten vol giftige chemische restanten, waaronder nicotine. Door die restjes kan elke peuk tot wel duizend liter grondwater of oppervlaktewater besmetten.
Rond het lieflijke winkelcentrum Muziekwijk in Almere, nog maar kortgeleden voorzien van kleurige en biodiverse aanplant is het alweer vreselijk smerig. Terwijl medewerkers van Stadsreiniging hun best doen om het grove afval in toom te houden, is er geen tijd en menskracht om de duizenden peuken op te ruimen.
Waar die peuken vandaan komen? Nou, tijdens het wachten op de loempia’s, het gezellig samenzijn in het café of op een bankje en tijdens het wachten op de pizza wordt er heel wat gerookt. De peuken bewijzen het. Vele duizenden liggen het milieu te vergiftigen in de nieuwe bloemenperkjes, op de stoep en vooral aan de stoepranden.
Dat maakt wel heel pijnlijk duidelijk: voor het opruimen van al die peuken is meer nodig. Daarom mijn oproep aan de gemeente: pak de peuken minimaal eens per week aan met zo’n grote stevige straatstofzuiger. Plaats veel meer ‘asbaktegels’ vlak voor en naast de zitbankjes. Lest best: steek veel tijd en moeite aan voorlichting aan het rokende publiek en spreek een streng woordje met de ondernemers.
Micro- en nanoplastic, klimaatprobleem en vruchtbaarheid
Dat zou je niet denken van die ieniemienie-peuken. Hoe kan het dat ze zo rampzalig zijn? Het zit zo: plastic valt in het milieu uiteen in micro- en nanoplastics. Fytoplankton en zoöplankton, micro-organismen die in zee leven en grote hoeveelheden CO2 uit het zeewater filteren, nemen het nanoplastic op. Dat tast het DNA en de stofwisseling aan waardoor het zich moeilijker kan voortplanten. Het neemt dan minder CO2 op. Zo maakt nanoplastic de klimaatcrisis erger.
Recente onderzoeken besteden aandacht aan de dalende vruchtbaarheid van plankton en andere levensvormen in zee. De onderzoekers concluderen dat de schade aan de vruchtbaarheid niet alleen geldt voor het fytoplankton, maar ook voor vissen en zoogdieren -en zelfs de mens.
Zwerfvuil als maatschappelijk probleem
Terug naar afval op het land. Voor jongeren is afval iets waarmee ze zich kunnen onderscheiden en waardoor ze zich laten gelden. Papiertjes, bekers, flessen en etensresten op straat gooien is een strategie om indruk te maken op hun peers. Ze horen bij de groep, is de boodschap! Ze trekken zich van niemand iets aan en de wereld is van hen. Jaren geleden vertoonden alleen jongens dat gedrag, intussen doen ook meisjes enthousiast mee.
Mensen die hun afval zomaar weggooien, hun afgedankte meubels en apparaten stiekem aan de straat zetten of open en bloot over het balkon kieperen. Dat is asociaal. Maar waarom zie je dat gedrag niet in diverse buitenlandse steden?
Wie ooit in Heidelberg is geweest, in Bazel, in Parijs of in Singapore weet dat de straten er schoon zijn. In restaurants brengt iedereen na het eten zijn of haar blad met bestek en restantjes zelf naar een inzamelpunt en scheidt het afval daar ook zelf.
Dat gebeurt ongetwijfeld omdat zij dat als kind thuis hebben geleerd: wees netjes, ruim je rommel op, opgeruimd staat netjes en netjes is gezond. Klinkt bekend, maar je hoort het zelden nog.
Meer afval en haperende techniek
Prullenbakken en containers die het afvalprobleem erger maken. Je moet er maar op komen. Over de plaatsing, de capaciteit en het ontwerp van afvalbakken en -containers wordt niet genoeg nagedacht. De meeste afvalbakken dateren uit de tijd dat er nog veel minder afval was en pizzadozen en plastic drinkbekers nog niet bestonden. Daardoor zijn ze snel vol zijn: ze zijn dus te klein.
Dan de textielcontainers. De klep zit voor veel mensen te hoog: zij moeten een zware zak met kleding boven hun macht tillen om die zak erin te krijgen. Een aantal bakken heeft een contragewicht in de klep en dat maakt het zelfs voor een gespierd iemand een zwaar werkje. Geen wonder…
Gemeenten hebben weliswaar geen of weinig geld om nieuwe en betere bakken te kopen, maar met deze oude meuk kunnen we niet eeuwig blijven tutten. Misschien is het mogelijk een crowdfunding op te zetten of bedrijven een aantal nieuwe bakken of containers laten sponsoren. Zouden buurtbewoners het leuk vinden om een aantal vuilnisbakken voor hun buurt te knutselen? Vast wel, vooral als ze daarmee een korting krijgen op de afvalheffing.
Psychologie van weggooien
Bij de plaatsing van afvalbakken lijkt niemand rekening te houden met het gedrag van het publiek. Mensen zijn vanaf hun geboorte gemakzuchtig. Daar doe je niets tegen. Als je vijf stappen moet zetten om je koffiebeker in een prullenbak te gooien, is dat voor veel mensen al veel te ver. Ze laten hun beker dus op of onder de bank achter of op de stoep. Iemand anders haalt het wel weg. Hoe zorg je ervoor dat gemakzucht niet tot meer vervuiling leidt? Meer bakken onder handbereik plaatsen waar mensen roken, eten en drinken.
Is het je opgevallen? Bij elke afvalcontainers staat een kleurig bord met informatie welk afval in welke container hoort en wat je kunt doen als je van je grote spullen (matras, bankstel, wasmachine) verlost wilt worden: maak een afspraak en we komen het gratis ophalen. De psychologie is in dit geval: mensen lezen geen borden als hun aandacht bij de containers is -of bij de ruimte tussen de containers waar ze nog iets kunnen dumpen.
Kleurige borden of niet, voor mensen die problemen hebben met de Nederlandse taal zijn ze abracabra. Stel dat iemand met een app toch de moeite neemt het Nederlands te vertalen, dan nog blijven er heel wat vragen over. Kort gezegd: ons systeem om afval te scheiden is ingewikkeld en niet altijd logisch. Kijk voor de grap maar eens stiekem in een afvalcontainer hier of daar. Je komt gegarandeerd pizzadozen tegen in een papiercontainer, plastic in de gft-container en tuinafval bij het restafval. Ook in de containers van hoger opgeleiden.
Daklozen … laat hen helpen
Daklozen zorgen voor overlast. Ze schreeuwen, bedelen en breken afvalcontainers open. Da’s waar, maar wat zou je zelf doen als je geen dak boven je hoofd hebt, geen inkomen, door iedereen wordt uitgepoept en geen gelukkige toekomst in het vooruitzicht hebt? Een groep daklozen schuilde overdag onder een spoorviaduct, op de trappen van het spoortalud en op de trap bij een parkeergarage. De hoeveelheid afval die zij produceerden was enorm. De gemeente kon het niet aan en beperkte zich tot het legen van twee veel te kleine prullenbakken en het min of meer schoonvegen van het fiets/voetpad.
Het daklozenprobleem los je natuurlijk niet op met een blogje. Maar het moet mogelijk zijn daklozen de kans te geven hun dag nuttig te besteden en er financieel iets aan over te houden: laat hen helpen om het straatvuil op te ruimen met een vergoeding per kilo ingezameld afval.
Circulair: afval is grondstof
Onze economie gaat op de schop: hij moet van lineair naar circulair. Dus geen weggooi- maar een circulaire economie. Een economie zonder afval en met veel minder CO2-uitstootl. Want in de circulaire economie heeft meuk waarde als grondstof. Er wordt al jaren over gesproken en mee geëxperimenteerd.
Het blijkt erg lastig, want de oude economie is weerbarstig. Kijk maar bij de afvalcontainers: veel troep betekent weinig circulariteit.
Dus daarom gaan we tijdens Opschoondagen met man en macht aan de slag.
Doe je mee met Supporter van Schoon zaterdag 21 maart 2026?
Column door Chris Soebroto
een van de klimaatburgemeesters Almere
Wil je jouw buurt schoner én leuker maken? Sluit je aan bij een prikgroep of start er zelf één. Meer info: almere.nl/schoon
klimaatburgemeesteralmere 
Plaats een reactie